Với timer ON-delay không nhớ của bài này: có tín hiệu liên tục thì bắt đầu đếm; đủ thời gian, NO trễ đóng mới khép lại. Mất tín hiệu thì tiếp điểm trở về, lần tiếp theo đếm lại từ đầu.
1. Trễ đóng là chờ đóng cái gì?
Timer là relay có chức năng thời gian. ON-delay, thường gọi trễ đóng hoặc trễ tác động khi có điện, chờ một khoảng sau khi được kích hoạt rồi mới đổi trạng thái đầu ra.
Tên “trễ đóng” dễ làm bạn nghĩ mọi tiếp điểm đều đóng sau thời gian chờ. Thực ra, với đầu ra NO trễ đóng, nó đang mở rồi mới đóng; với đầu ra NC trễ mở, nó đang đóng rồi mới mở. Cả hai có thể thuộc cùng chức năng trễ tác động.
Bài này dùng ví dụ đơn giản: công tắc S1 bật liên tục, cuộn KT1 được cấp, tiếp điểm NO trễ đóng KT1 chờ ba giây rồi cấp điện cho đèn H1. Tắt S1 thì KT1 mất tín hiệu, đèn tắt và lần sau đếm lại. Giá trị ba giây chỉ để bạn dễ quan sát khi thực hành.
2. Ba thời điểm cần nhìn rõ
Lúc S1 vừa đóng, KT1 bắt đầu nhận điện. Đèn vẫn tắt vì tiếp điểm thời gian chưa đóng. Cuộn có điện và tiếp điểm thời gian đã tác động là hai trạng thái khác nhau.
Khi KT1 đã được kích hoạt liên tục đủ ba giây, NO trễ đóng khép lại. Nếu nhánh đèn đã nối đúng nguồn và đường về, H1 mới sáng.
Nếu tắt S1 trước khi hết ba giây, khoảng đếm bị hủy trong ví dụ không nhớ này. Bật lại, timer đếm một khoảng mới; nó không cộng dồn hai lần bật ngắn.
Khi đèn đã sáng mà bạn tắt S1, đầu ra trở về ngay theo logic ON-delay của bài. Timer trễ ngắt, timer có nhớ hoặc loại kích bằng ngõ vào riêng có cách làm khác; cần đọc đúng chức năng trước khi áp dụng.
| Tình huống | KT1 | Đèn H1 |
|---|---|---|
| S1 đang tắt | Chưa được kích hoạt | Tắt |
| S1 vừa bật, chưa đủ 3 giây | Đang chờ; NO thời gian còn mở | Tắt |
| S1 bật liên tục đủ 3 giây | NO thời gian đóng | Sáng |
| Tắt S1 trong lúc chờ | Dừng đếm, trở về ban đầu | Vẫn tắt |
| Tắt S1 sau khi đèn đã sáng | Đầu ra trở về | Tắt |
3. Tự làm bài tập đèn sáng trễ trên EleRun
Bạn chỉ cần nguồn 24 VDC, một công tắc duy trì S1, cuộn KT1, tiếp điểm NO trễ đóng KT1 và đèn H1 phù hợp. Dùng công tắc duy trì để tín hiệu được giữ trong lúc đếm; sau đó hãy thử thay bằng nút nhấn để hiểu sự khác biệt.
EleRun liên kết cuộn và tiếp điểm bằng tag khi ký hiệu hỗ trợ đúng vai trò. Gán KT1 cho cả cuộn và tiếp điểm thời gian, nhưng đặt thời gian ở đúng phần thuộc tính của ký hiệu bạn đang dùng. Đặt tất cả trên cùng trang bản vẽ trước khi Run.
Với tiếp điểm có thuộc tính “Thời gian trễ” đơn vị ms, ba giây là 3000 ms. Nếu nhập 3 vào ô ms, bạn chỉ đang đặt ba mili giây, nên nhìn gần như sáng ngay.
- Đặt nguồn và công tắc duy trì S1. Từ +24 V, đi qua S1 tới cuộn KT1; đầu còn lại của cuộn về 0 V.
- Tạo nhánh đèn riêng: +24 V → NO trễ đóng KT1 → H1 → 0 V. Tiếp điểm này dùng cùng tag KT1 với cuộn.
- Mở thuộc tính tiếp điểm thời gian, đặt “Thời gian trễ” là 3000 nếu đơn vị hiển thị là ms. Chọn đúng loại trễ đóng, không dùng NO thường.
- Bật Run khi S1 đang tắt. Bật S1 và chờ: cuộn được kích hoạt trước, đèn sáng sau khoảng chờ.
- Tắt S1, kiểm tra đèn tắt. Bật lại khoảng một giây rồi tắt; bật lần nữa và xem timer có chờ lại đủ khoảng mới không.
4. Vì sao nhấn nhanh Start mà timer không chạy hết?
Nếu thay công tắc duy trì bằng một nút nhấn NO, cuộn chỉ có điện khi bạn giữ nút. Nhấn rồi nhả sau nửa giây thì timer ba giây chưa kịp hoàn tất đã mất tín hiệu. Không phải cứ nhấn một lần là mọi timer sẽ tự chạy hết.
Nếu yêu cầu là nhấn Start một lần để bắt đầu quá trình, bạn cần một mạch giữ tín hiệu phù hợp. Một bài tập tiếp theo là dùng relay KA1 tự giữ bằng Start–Stop, rồi dùng NO của KA1 để cấp cho KT1. Bấm Stop sẽ cắt KA1 và tín hiệu vào timer.
Lúc đó, hãy kiểm tra cả hai việc: nhả Start có giữ được tín hiệu không, và bấm Stop giữa lúc đếm có hủy được quá trình không. Giải quyết đường điện giữ tín hiệu trước, rồi mới tính đến thời gian.
5. Đèn sáng ngay hoặc mãi không sáng: xem chỗ nào?
Đèn sáng ngay: xem có dùng nhầm NO thường không, có dây đi vòng qua tiếp điểm thời gian không, và đơn vị thời gian có đúng không. Cũng hãy chắc rằng bạn bắt đầu thử từ trạng thái S1 tắt, thay vì nhìn một timer đã đếm xong.
Cuộn được kích hoạt nhưng hết thời gian đèn vẫn tắt: đối chiếu tag KT1, loại tiếp điểm, đầu dây vào đèn và đường về 0 V. Một tiếp điểm đóng không tự tạo ra nguồn cho tải; nhánh tải vẫn cần đủ đường điện.
Timer cứ bắt đầu lại: xem đường cấp cho KT1 có bị ngắt khi nhả nút hay bởi một tiếp điểm khác không. Một đèn báo ở nhánh cuộn có thể giúp bạn nhìn rõ tín hiệu còn liên tục hay đã mất.
Tắt S1 mà đèn vẫn giữ: xem bạn có chọn trễ ngắt, loại có nhớ hoặc vô tình thêm nhánh tự giữ cho đèn không. Hãy đọc chức năng của đúng ký hiệu thay vì suy đoán từ hình chiếc đồng hồ.
6. Đổi một điều để hiểu thêm một điều
Sau khi mạch ba giây chạy đúng, đổi thành một giây rồi năm giây. Giữ nguyên dây, chỉ đổi thời gian; bạn sẽ nhìn rõ tác động của thuộc tính này.
Sau đó trả về ba giây, thử tắt S1 ở gần cuối khoảng chờ rồi bật lại. Đèn phải chờ một khoảng mới trong ví dụ không nhớ. Thử thêm việc tắt sau khi đèn đã sáng để phân biệt trễ đóng với trễ ngắt.
Bài tập nhỏ này là nền để đọc các mạch chạy theo thứ tự, trong đó việc sau phải chờ một điều kiện trước. Trước khi ghép nhiều timer, hãy chắc bạn giải thích được một timer: ai kích hoạt nó, tiếp điểm nào đổi, và điều gì đưa nó về ban đầu.
ELERUN LAB · TỰ THỬ TRÊN BẢN VẼ
Ba giây hay ba mili giây?
Dựng nhánh S1 → KT1 và nhánh NO trễ đóng KT1 → H1 như trong bài. Xác nhận thuộc tính thời gian đang hiển thị đơn vị ms.
- Thử hai bản liên tiếp, chỉ đổi giá trị trễ: 3000 rồi 3. Mỗi lượt đều tắt S1 trước khi bắt đầu lại.
- Tại sao bản thứ hai trông như đèn sáng ngay, dù bạn vẫn chọn NO trễ đóng?
Đối chiếu cách giải thích
3000 ms là ba giây; 3 ms là ba phần nghìn giây. Cả hai vẫn là trễ đóng, nhưng khoảng chờ thứ hai quá ngắn để nhìn rõ. Trả về 3000 ms và kiểm tra S1 có giữ tín hiệu liên tục suốt lúc đếm không.
Đơn vị phải đọc từ thuộc tính của ký hiệu đang dùng; không áp một con số thời gian cho timer hoặc tải thật.
7. Câu hỏi thường gặp
Timer có tự cấp điện cho đèn khi đủ thời gian không?
Tiếp điểm timer chỉ đóng hoặc mở đường điện theo chức năng. Trong bài này, nhánh H1 phải được nối riêng từ nguồn qua tiếp điểm và về nguồn; chỉ có cùng tag KT1 không tạo ra dây cấp điện cho đèn.
Trễ đóng khác trễ ngắt thế nào?
Trễ đóng chờ khi nhận tín hiệu rồi mới tác động. Trễ ngắt trì hoãn việc trở về sau khi tín hiệu mất, tùy loại timer. Bài này chỉ thử ON-delay không nhớ, không dùng kết quả của nó để suy ra mọi loại timer.
Có thể dùng timer này để chuyển sao–tam giác ngay không?
Timer trễ đóng giúp hiểu phần chờ thời gian. Mạch sao–tam giác còn cần trình tự ngắt sao trước, khoảng chuyển tiếp và liên động phù hợp; một timer thường không tự đáp ứng toàn bộ yêu cầu đó.
8. Đọc thêm từ hãng
- Schneider Electric: ON-delay bắt đầu đếm và cách đưa về ban đầu
- Schneider Electric: phân biệt các chức năng timer
Sơ đồ và bài thực hành của EleRun dùng để giải thích nguyên lý, không phải sơ đồ lắp đặt do hãng xác nhận.
